Στα βάθη της ρωσικής Αρκτικής, πάνω στον 67ο παράλληλο, βρίσκεται η Βορκούτα, μια δυστοπική πόλη που μοιάζει βγαλμένη από μετα-αποκαλυπτική ταινία.
Πρόκειται για μια από τις πιο απομονωμένες και παγωμένες πόλεις της Ευρώπης, η οποία τις τελευταίες ημέρες κάνει ξανά τον γύρο των social media.
Από το σκοτεινό παρελθόν των γκούλαγκ στην άνθηση
Η ιστορία της Βορκούτα είναι βαριά και σημαδεμένη από ανθρώπινο πόνο. Ιδρύθηκε τη δεκαετία του 1930 ως στρατόπεδο καταναγκαστικής εργασίας (γκούλαγκ) επί Στάλιν, με σκοπό την εκμετάλλευση των πλούσιων κοιτασμάτων ανθρακα της περιοχής.
Δεκάδες χιλιάδες πολιτικοί και άλλοι κρατούμενοι έχασαν τη ζωή τους εκεί κάτω από απάνθρωπες συνθήκες, σκάβοντας μέσα στο παγωμένο έδαφος.
Μετά την κατάργηση του συστήματος των γκούλαγκ, η πόλη μετατράπηκε σε ένα σημαντικό βιομηχανικό κέντρο εξόρυξης, καθώς η Μόσχα παρείχε υψηλούς μισθούς, ειδικά επιδόματα και προνόμια για να προσελκύσει εργάτες στην Αρκτική, μετατρέποντας τη Βορκούτα σε μια ακμάζουσα πολιτεία.
Η κατάρρευση και η σταδιακή ερήμωση
Το σημείο καμπής ήρθε με τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης. Η διακοπή των κρατικών επιδοτήσεων και το σταδιακό κλείσιμο των ορυχείων άνθρακα κατέστησαν την περιοχή οικονομικά ασύμφορη.
Η ζωή στη Βορκούτα ήταν πάντα μια καθημερινή μάχη με τη φύση, λόγω του εξαιρετικά σκληρού κλίματος και των ακραίων πολικών θερμοκρασιών Παράλληλα, η γεωγραφική της απομόνωση —καθώς απέχει χιλιάδες χιλιόμετρα από τα μεγάλα αστικά κέντρα της Ρωσίας και η πρόσβαση γίνεται κυρίως μέσω σιδηροδρόμου — καθιστούσε τη διαβίωση εκεί εξαιρετικά δύσκολη.
Όταν λοιπόν χάθηκαν τα οικονομικά κίνητρα και οι δουλειές, η παραμονή σε μια τόσο αφιλόξενη και απομονωμένη γωνιά της Γης έχασε κάθε νόημα, οδηγώντας σε μια μαζική έξοδο.
Ο πληθυσμός της Βορκούτα, που κάποτε ξεπερνούσε τους 115.000 κατοίκους, έχει συρρικνωθεί σήμερα σε λιγότερους από 50.000. Ολόκληροι οικισμοί γύρω από το αστικό κέντρο έχουν ερημώσει.
Ακίνητα σε τιμές ευκαιρίας, εξωφρενικοί λογαριασμοί
Η ερήμωση της πόλης έχει δημιουργήσει μια πρωτοφανή κατάσταση στην αγορά ακινήτων. Οι τιμές των διαμερισμάτων έχουν πέσει σε εξευτελιστικά επίπεδα.
Πολλοί ιδιοκτήτες, απελπισμένοι να απαλλαγούν από τους υπέρογκους λογαριασμούς θέρμανσης και κοινοχρήστων για σπίτια που δεν κατοικούνται, τα πουλάνε για συμβολικά ποσά που σε ορισμένες περιπτώσεις φτάνουν ακόμα και το 1 ευρώ, ενώ η μέση τιμή για ένα διαμέρισμα κινείται γενικά κάτω από τα 1.000 ευρώ.
Παρά τις εξαιρετικά χαμηλές τιμές, το αγοραστικό ενδιαφέρον είναι σχεδόν μηδενικό. Πολλά από τα εγκαταλειμμένα κτίρια βρίσκονται υπό κατάρρευση.
Όταν η θέρμανση διακόπτεται, οι σωλήνες σπάνε και το αρκτικό ψύχος εισβάλλει στο εσωτερικό των διαμερισμάτων, καλύπτοντας τοίχους, έπιπλα και πολυελαίους με παχιά στρώματα πάγου.
Ακόμα όμως κι αν κάποιος δελεαστεί από την ιδέα να αγοράσει ένα σπίτι σχεδόν δωρεάν, η πραγματικότητα της διαμονής είναι εντελώς διαφορετική.
Το κόστος για τους λογαριασμούς κοινής ωφέλειας, και κυρίως για τη θέρμανση, είναι εξωφρενικά υψηλό. Σε μια περιοχή όπου ο χειμώνας διαρκεί σχεδόν εννέα μήνες και οι θερμοκρασίες πέφτουν δεκάδες βαθμούς κάτω από το μηδέν, η κεντρική θέρμανση πρέπει να λειτουργεί αδιάκοπα.
Επιπλέον, λόγω του γεγονότος ότι ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα είναι σχεδόν άδεια, το κόστος για τη συντήρηση και τη θέρμανση των υποδομών επιβαρύνει ελάχιστους εναπομείναντες ενοίκους.
Αυτός ο οικονομικός εφιάλτης ήταν ένας από τους βασικούς λόγους που ώθησε πολλούς να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους όπως ήταν, ενώ οι λίγοι κάτοικοι που έχουν απομείνει σήμερα δυσκολεύονται δραματικά να τα βγάλουν πέρα με τις καθημερινές δαπάνες.
Η ζωή στον πολικό κύκλο και το αμείλικτο ψύχος
Η Βορκούτα είναι η τέταρτη μεγαλύτερη πόλη στον κόσμο που βρίσκεται βόρεια του Αρκτικού Κύκλου και η ανατολικότερη πόλη της Ευρώπης. Το κλίμα της είναι εξαιρετικά σκληρό, με τον χειμώνα να διαρκεί περίπου εννέα μήνες.
Οι θερμοκρασίες πέφτουν τακτικά κάτω από τους -30°C, ενώ εδώ καταγραφεί η ελάχιστη θερμοκρασία σε πόλη στην Ευρώπη που ήταν -52°C.
Οι εναπομείναντες κάτοικοι καλούνται να διαχειριστούν τις μεγάλες περιόδους πολικής νύχτας, όπου ο ήλιος δεν ανατέλλει καθόλου για εβδομάδες.
Σήμερα, η Βορκούτα στέκει ως ένα ζωντανό μνημείο της σοβιετικής βιομηχανικής ιστορίας, όπου ο χρόνος φαίνεται να έχει παγώσει μαζί με τα άδεια κτίριά της.