Αφθώδης πυρετός χαρακτηρίζεται από τον σχηματισμό φυσαλίδων, διαβρώσεων και ελκών εσωτερικά του στόματος, στη μύτη, στις θηλές και στα άκρα. Το ποσοστό θνησιμότητας στα ενήλικα ζώα είναι χαμηλό, σε αντίθεση με τα νεαρά που χαρακτηρίζεται υψηλό.
Αποτελεί νόσημα με σοβαρές άμεσες και έμμεσες οικονομικές επιπτώσεις λόγω της μείωσης της παραγωγικότητας, της θνησιμότητας, των περιορισμών στο εμπόριο ζώντων ζώων και προϊόντων και του υψηλού κόστους εφαρμογής των μέτρων ελέγχου και εκρίζωσης του νοσήματος (κτηνιατρικές υπηρεσίες, θανατώσεις, αποζημιώσεις, εποπτεία).
Η νόσος αυτή δεν επηρεάζει με κανένα τρόπο την ανθρώπινη υγεία.
Η µετάδοση του ιού στα ζώα προκαλείται:
α) άµεσα µε την άµεση επαφή µε ζώα που νοσούν ή ζώα φορείς,
β) έµµεσα µε υλικά, εξοπλισµό, µηχανήµατα, οχήµατα και µε τον άνθρωπο που µπορεί να φέρει τον ιό στα υποδήµατα και στα ρούχα του,
γ) προϊόντα ζωικής προέλευσης όπως γάλα, κρέας
δ) ζωοτροφές: ο ιός µπορεί να εξαπλωθεί εάν χοίροι ταΐζονται µε ανεπεξέργαστο χυλό, ή νεαρά ζώα µε γάλα που δεν έχει υποστεί θερµική επεξεργασία δ) αέρας: αερολύµατα που περιέχουν τον ιό µπορούν να τον µεταφέρουν µε τον αέρα σε µεγάλες αποστάσεις (60 χλµ πάνω από τη στεριά και 300 χλµ πάνω από την θάλασσα),
ε) άνθρωπος: ο άνθρωπος µπορεί να µεταφέρει τον ιό στην αναπνευστική οδό µέχρι και 48 ώρες. Για τον λόγο αυτό αποτελεί κοινή πρακτική η καραντίνα για διάστηµα 5-7 ηµέρες µετά την επαφή του µε τον ιό. Το διάστηµα αυτό µπορεί να περιοριστεί σε περιόδους και περιοχές επιζωοτίας µετά από µπάνιο, λούσιµο και αλλαγή ρούχων και υποδηµάτων.
Συµπτώµατα και αλλοιώσεις στα ζώα
Ο Αφθώδης Πυρετός χαρακτηρίζεται από οξεία εµπύρετη αντίδραση και σχηµατισµό φυσαλίδων σε στόµα, ρύγχος και άκρα. Η περίοδος επώασης του ιού διαρκεί από 2 έως 14 ηµέρες (συνήθως 6 ηµέρες).
Τα συµπτώµατα µπορεί να είναι ήπια ή και απόντα έως οξέα.
Η νοσηρότητα ανέρχεται στο 100%, ενώ η θνητότητα κυµαίνεται στα ενήλικα από 1-5% και στα νεαρά ζώα στο 20%. Η ανάρρωση σε περιστατικά χωρίς επιπλοκές επέρχεται συνήθως µετά από δύο εβδοµάδες.
Ο αφθώδης πυρετός είναι µια κατάσταση πολύ επώδυνη για τα ζώα λόγω των αλλοιώσεων στην στοµατική κοιλότητα και στα άκρα. Για το λόγο αυτό είναι σηµαντικό να ακινητοποιούνται καλά πριν την εξέταση.
Βοοειδή
Τα συµπτώµατα που παρατηρούνται στα βοοειδή είναι:
• Κατάπτωση, ανορεξία, πυρετός, µείωση της γαλακτοπαραγωγής.
• Στοµατίτιδα µε σιελόρροια και έντονο τριγµό των δοντιών λόγω των αλλοιώσεων (φυσαλίδες και έλκη) στα χείλη και στη στοµατική κοιλότητα και του πόνου.
• Χωλότητα λόγω των αλλοιώσεων στα κάτω άκρα και στις χηλές.
• Αλλοιώσεις παρουσιάζονται και στις θηλές των µαστών.
• Στους µόσχους µπορεί να παρατηρηθούν αιφνίδιοι θάνατοι λόγω µυοκαρδίτιδας, ενώ στις έγκυες αγελάδες υπάρχει αυξηµένος κίνδυνος αποβολής.
Αιγοπρόβατα
Η νόσος εµφανίζει ηπιότερα κλινικά συµπτώµατα από ότι στους χοίρους και τα βοοειδή όπως:
• κατάπτωση, ανορεξία, πυρετός, µείωση της γαλακτοπαραγωγής
• αλλοιώσεις όπως φυσαλίδες µπορεί να παρατηρηθούν στην επιφάνεια της γλώσσας και στα ούλα, αλλά συχνά είναι τόσο µικροσκοπικές που είναι δύσκολο να εντοπιστούν
• στα άκρα οι αλλοιώσεις βρίσκονται στα όρια µεταξύ του δέρµατος και της στεφάνης των χηλών, καθώς και στα µεσοδακτύλια διαστήµατα.
• στους αµνούς µπορεί να παρατηρηθούν αιφνίδιοι θάνατοι λόγω µυοκαρδίτιδας και αποβολές στα έγκυα ζώα. Λόγω της ήπιας συµπτωµατολογίας ή και της απουσίας κλινικών συµπτωµάτων στα πρόβατα και τις αίγες, µπορεί να απεκκρίνουν τον ιό «σιωπηλά» και να µεταδίδουν τη νόσο χωρίς να γίνουν αντιληπτά.
Χοίροι
Οι χοίροι παρουσιάζουν συνήθως οξεία κλινική εικόνα µε
• πυρετό, κατάπτωση, ανορεξία
• εµφανίζονται φυσαλίδες ή και έλκη στο ρύγχος και στην επιφάνεια της γλώσσας.
• οι αλλοιώσεις είναι πιο έντονες στα κάτω άκρα, πάνω στη στεφανιαία ζώνη ή το µεσοδακτύλιο διάστηµα. Συχνά παρατηρείται αποκόλληση της χηλής, γνωστό και ως “thimbling”. Τα ζώα αδυνατούν να σταθούν στα πόδια τους και αρνούνται να µετακινηθούν. Λόγω του έντονου άλγους στα πίσω άκρα, παρατηρείται στους χοίρους χαρακτηριστική στάση καθισµένου σκύλου (dog sitting position)
• στα νεαρά ζώα παρουσιάζονται αιφνίδιοι θάνατοι λόγω µυοκαρδίτιδας.
Μέτρα βιοασφάλειας στις εκµεταλλεύσεις
Οι ιδιοκτήτες εκµεταλλεύσεων αιγοπροβάτων, βοοειδών και χοιροειδών πρέπει να αυξήσουν τα µέτρα βιοασφάλειας στις εκτροφές τους, ώστε να µειώσουν τις πιθανότητες εισόδου ασθενειών γενικότερα και του Αφθώδους Πυρετού των δίχηλων ζώων ειδικότερα.
Πιο συγκεκριµένα, ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στα παρακάτω σηµεία:
• Περίφραξη των εγκαταστάσεων για την αποτροπή εισόδου και εξόδου ζώων.
• Απολυµαντική τάφρος στην είσοδο-έξοδο των εγκαταστάσεων.
• Καθαρισµός και απολύµανση των εγκαταστάσεων σε τακτική βάση.
• Εφαρµογή προγράµµατος Απεντόµωσης -Μυοκτονίας των εγκαταστάσεων σε τακτική βάση.
• Περιορισµός της εισόδου οχηµάτων και άλλων µηχανηµάτων στις εγκαταστάσεις και στους βοσκοτόπους, στα εντελώς απαραίτητα. Ιδιαίτερη προσοχή σε οχήµατα που έρχονται σε επαφή και µε άλλες κτηνοτροφικές εγκαταστάσεις.
• Καθαρισµός και απολύµανση των οχηµάτων που εισέρχονται και εξέρχονται από τις εγκαταστάσεις.
• Περιορισµός των ανθρώπων που εισέρχονται στις εγκαταστάσεις και έρχονται σε επαφή µε τα ζώα και ιδιαίτερη προσοχή σε όσους έρχονται σε επαφή και µε άλλες κτηνοτροφικές εκµεταλλεύσεις.
• Καθαρισµός και απολύµανση των υποδηµάτων των ανθρώπων που εισέρχονται και εξέρχονται από την εκµετάλλευση.
• Έλεγχος της προέλευσης των ζωοτροφών.
• Έλεγχος της προέλευσης των µηχανηµάτων και των συσκευών που χρησιµοποιούνται στις εγκαταστάσεις και στους βοσκότοπους.
• Χώρος αποµόνωσης για τα ζώα που νοσούν καθώς και για τα ζώα που εισέρχονται για πρώτη φορά στην εκτροφή πριν την ανάµιξη τους µε τα ήδη υπάρχοντα ζώα.
• Προµήθεια ζώων µε νόµιµες διαδικασίες: Ενηµέρωση των κτηνιατρικών αρχών, ταυτοποίηση των ζώων µε ενώτια ή ηλεκτρονικούς βώλους, επίσηµα έγγραφα (υγειονοµικά πιστοποιητικά).
• Καθηµερινός έλεγχος των ζώων για τον εντοπισµό κλινικών συµπτωµάτων.
• Αποφυγή προµήθειας µεταχειρισµένων εξαρτηµάτων, εργαλείων, εξοπλισµού από άλλες εκµεταλλεύσεις και ιδιαίτερα όταν προέρχονται από περιοχές και Χώρες όπου το νόσηµα ενδηµεί.